YTL'den TL'ye

1 Ocak 2009'dan itibaren Yeni Türk Lirası'ndaki "Yeni" ibaresi kalkıyor. Geçtiğimiz günlerde bununla ilgili Merkez Bankası'nda Başbakanımızında katılımıyla bir basın toplantısı düzenlendi ve aynı zamanda toplantıda yeni banknotlar da tanıtıldı. Ancak yeni banknotlara basılan portreler tartışma konusu oldu. Madem konu açıldı ben de birşeyler söyleyeyim istedim ve banknotlarla ilgili kendimce değerlendirmelerde bulundum. (Banknotlara basılacak portrelerin seçimi için Merkez Bankası Başkanı Durmuş Yılmaz bir kurul oluşturulmasını sağlamış. Ancak kurulda kimler var, kimlerden görüş alınmış bilmiyorum.)

5 TL'lik yeni banknotun arkasına baktığımızda Ordinaryüs Prof. Dr. Aydın SAYILI'nın portresini görüyoruz. Ancak ben daha önce Aydın hocamızın adını hiç duymamıştım. Hemen wikipedia'ye girip araştırdım kimdir diye. Öğrendim ki Aydın Hoca Harvard Üniversitesi'nden bilim tarihi dalında dünyadaki ilk doktora tezinin sahibiymiş ; ancak "bilindiği kadarıyla" diye bir ekleme yapılmış. Yani pek kesin değil. Aynı zamanda başka sitelerde de arama yaptım ama sonuç olarak Aydın hocanın dünya tarihine mal olmuş bir Türk tarihçisi olmadığı sonucuna ulaştım. Yanlış anlaşılmak istemem hocamız çok değerli ve yaptıklarını küçümsemiyorum ama paralarımzın arka yüzünde portresi yer alacak kadar dünya tarihine mal olmuş biri olduğunu düşünmüyorum. Onun yerine Anıtkabir'in kalmasını tercih ederdim.

10 TL'lik banknotun arka yüzüne geldiğimizde ise Cahit ARF'i görüyoruz. Bu seçim bir önceki Aydın hoca seçimine göre daha anlaşılabilir bir seçim ama yine de %100 doğru olduğunu söyleyemem. Çünkü Cahit hoca matematikte Öklit gibi, Pisagor gibi, Gödel gibi, Hilbert gibi, Euler gibi, Fermat gibi biri değil. Dolayısıyla Cahit hoca yerine Piri Reis kullanılsa bence daha doğru olurdu. Yine yanlış anlaşılmamak için bir hatırlatma yapmak istiyorum, Cahit hocayı küçümsemiyorum sadece Piri Reis'in daha doğru bir seçim olacağını vurgulamak istiyorum.
Benim şiddetle karşı çıktığım iki banknot portresinden biri 20 TL'lik yeni banknotların arkasındaki Mimar Kemalettin Bey'in portresi. Kemalettin Bey'i kim bulmuş nerden bulmuş bir türlü çözemedim. Kendisi hakkında öğrenebildiğim tek şey 1. Ulusak Mimarlık Akımının önde gelen isimlerinden biri olduğudur. Kendisini ülkemizde tanıyan birilerinin olduğunu pek sanmıyorum. Mimar Sinan gibi çok önemli bir değerimiz dururken Kemalettin Bey'i kim seçmiş niye seçmiş anlamak çok güç doğrusu. Hadi Mimar Sinan'ı tanımıyorsunuz diyelim neden Kanuni gibi Fatih gibi dünyada pek çok kişi tarafından tanınan ve kültürümüzü yansıtabilecek bir Osmanlı padişahını kullanmıyorsunuz !!! Kemalettin Bey seçimi %100 yanlış olmuş düzeltilmemesi ise daha büyük bir yanlış olmuş. Herhalde kurulda birilerinin akrabası yoksa dediğim gibi Mimar Sinan dururken Kemalettin Bey'in seçiminin başka türlü bir açıklaması pek olamaz.

Hız kesmeden 50 TL'lik yeni banknotlara baktığımızda arka yüzde yine duyulmadık bir isim olan Fatma Aliye Hanım'ı görüyoruz. Fatma Aliye Hanım'ın adını ben ömrümde ilk defa duydum. Herhalde cahilliğimden olsa gerek (!) Bu kadar önemli bir Türk büyüğünü tanımadığım için kendime kızdım ve hemen wikipedia'nın koştum. Adını büyük bir heyecanla yazdım ki bir an önce cahilliğime bir son vereyim. Ancak Fatma Aliye Hanım hakkında öğrenebildiğim dişe dokunur tek bilgi kendisinin Türk ve İslam coğrafyasının ilk kadın romancısı olarak "tanındığıydı". Kendisinin aynı zamanda çevirdiği kitaplarda bulunmaktadır. Ancak 50 TL'nin arkasında portresi yer alacak kadar dünya ve Türk romancılığında derin izleri bulunmamaktadır. Varsayalım ki çok derin izleri var ama onun yerine portresini kullanabileceğiniz başka hiç mi önemli ve de bir o kadar değerli Türk kadını yok !!! Örneğin illa bir Türk kadını kullanılacaksa bence Sabiha GÖKÇEN veya Halide Edip ADIVAR kullanılmalı. Ama Sabiha GÖKÇEN benim favorim. Niye mi, çünkü kendisi; dünyanın ilk kadın savaş pilotu, Türkiye'nin ilk kadın pilotu ve dünya tarihine adını yazdıran 20 havacıdan biridir. Altını bir daha çiziyorum "dünya tarihine adını yazdıran". Nasıl ki Mimar Sinan yerine Mimar Kemalettin Bey'in tercih edilmesi %100 yanlışsa Sabiha GÖKÇEN'in yerine de Fatma Aliye Hanım'ın seçilmesi de aynı şekilde büyük bir yanlış ve de ayıptır!!! Daha öncede dediğim gibi hadi Sabiha GÖKÇEN ya da Halide Edip ADIVAR'ı da tanımıyorsunuz bari Kanuni ya da Fatih'in ya da hiç olmadı Sokullu Mehmet Paşa'nın veya Mevlana'nın portresini kullansaydınız.

Yunus Emre ve Buhurizade Mustafa Itri'nin seçimleri bence de güzel olmuş. Yunus Emre'yi pek çok kişi tanıyor ancak Itri pek tanınan bir isim değil bundan dolayı çok kısa bir şekilde kendisinin katkısını vurgulayayım. Adı Mustafa olmakla birlikte mahlası Itri olduğu için herkes tarafından Itri olarak bilinmektedir. Kendisi 17. yüzyılın önemli Türk bestekarıdır. Klasik Türk müziğinin kurucusudur ve kendisinin Osmanlı-Türk üslubunu en belirgin çizgileriyle ortaya çıkardığı söylenmektedir.Itri, Abdülkadir Meragi ve İsmail Dede Efendi ile birlikte Türk müziğinin gelişimini yönlendiren üç önemli besteciden biri olarak kabul edilmektedir.

Özetle söylemek gerekirse banknotlar için yapılan portre seçimlerinde büyük yanlışlıklar yapılmış. Umarım farkedilir ve düzeltilir. Çünkü İlber hocanın dediği gibi " [...] banknotlara basılan portrelerin sadece millet değil, dünya tarafından tanınan ve o halkın ulusal kimliğini ören anıtsal şahsiyetler olması gerekir."